LASTİK KAPLAMA HAKKINDA

LASTİK NEDİR?

...........................................................................................................................................................................................................
             

...........................................................................................................................................................................................................

SIRT: Lastiğin direk yer ile temas eden bölgesidir. 
...............................................................................................
OMUZ: Sırt ile yanağın birleştiği, kalın kauçuktan yapılmış bölge. 
...............................................................................................
YANAK: Lastiğin omuz ve topuk bölgesi arasında kalan, esneklik sağlayan, tanıtıcı bilgilerin olduğu kısım. 
...............................................................................................
TOPUK: Lastiğin jant'a temas eden ve sağlam bağlanmasını sağlayan bölge. 


LASTİK NEDİR ? 
Lastik Trafiğin önemli parçasını oluşturan motorlu araçların yer ile temasını sağlayan bir nevi hava yastığıdır. Trafik içinde yol alan araçların yer ile teması, lastik başına hız ve yük durumuna göre değişiklik arz eden bir kartostal alanı kadar alanda gerçekleşir ki bu alan 90km lik hızların uzerinde %25 azalmaya başlar , bu hızın üzerine çıkılan her 10km için %lik azalan oran katlanarak azalmaktadır bu ise sürtünmeyi azaltıp yol tutuşunu tahmin edebileceğinizin üzerinde zayıflatmakta olup pamuk ipliğine bağlı deyimini canlı yaşatacak bir kanıttır. 

LASTİĞİN GÖREVLERİ:

TAŞIMAK
Aracı ve Tüm yükünü Kaldırmak hareket halindeki değişken yük ve basınç aktarımına dayanmak 

YÖNLENDİRMEK
Her durum altında aracın istenilen doğrultuda yol almasını sağlamak.

AKTARMAK
Motor ve fren olaylarını yola yansıtmak.

SÜSPANSİYON
Vibrasyonu en az indirgeyerek Yük ve yolcu konforu sağlamak , aracın sarsıntıya duyarlı aksamlarının ömrünü uzatmak.

ÖMÜR
Trafik içindeki görevlerini tam anlamı ile gerçekleştirmek üzere sağlıklı bir ömür'e sahip olmak

TÜRKİYEDE KULLANILAN LASTİKLERİN SORUNLARI & SEBEBLERİ:

DENGESİZ AŞINMA 
Bozuk Rot Ayarı Eşleştirilmemiş Lastik Seçimi.

OMUZ AŞINMASI
Bozuk Rot ayarı , Düşük Hava basıncı , Uygun olmayan jant kullanımı.

YÖNLENDİRME PROBLEMİ
Düşük hava basıncı , Aşınmış lastik.

TABANDA AŞIRI AŞINMA VURUNTU
Balans problemi , Jant problemi , Aktarma aksamında ayar bozukluğu , Gereksiz yüksek hava basıncı.

HAREKET HALİNDE SES 
Değerlerin altında düşük hava basıncı.

LASTİĞİN ÖN GÖRÜLENDEN ERKEN AŞINMASI:
•  Ani Durmalar. 
•  Ani Kalkışlar. 
•  Bozuk Satıh. 
•  Hava Sıcaklığı. 
•  Aşırı Hız 
•  Kontrol edilmeyen Lastik Hava Basınçları 

LASTİKTE YANAK MARKALAMASI:

DOT Sembolü
Lastiğin A.B.D. DOT şartnamelerine uygunluğunu belirtir. Konstrüksiyon bilgileri: DOT şartnamelerine göre sırt ve yanaktaki kat sayılarını ve cinslerini belirtir. 

Azami Yük ve Basınç Bilgileri: A.B.D. DOT şartnamelerine göre lastiğin yanağına yazılan zorunlu bir bilgidir. Lastiğin taşıyabileceği maksimum yük ve lastik hava basıncı bilgilerini gösterir

Avrupa Ekonomik Komisyonu lastik onay sembolü: Lastiğin Avrupa Ekonomik Komisyonu' nun kabul ettiği şartnamelere uygunluğunu ve onayının alındığı kuruluşu belirten semboldür

Hız sınıfı ve yük indeksi: Avrupa ETRTO standartlarına göre lastiğin dayanabileceği maksimum yükü ve max. yükle dayanabileceği max. hızı belirten işaretlemedir.

Avrupa Ekonomik Komisyonu onay numarası: Avrupa Ekonomik Komisyonu' nun binek lastiği ile ilgili şartnamelerine uygunluğunu belirten ve dünyada yaygın bir şekilde kabul gören kabul numarasıdır. 

Konstrüksiyon bilgileri: DOT şartnamelerine göre sırt ve yanaktaki kat adetlerini ve cinslerini belirtir.

UTQG Kalite Göstergesi:

Aşınma Ömrü İndeksi: Lastiğin standart şartlar altında test edildiğinde aşınma ömrü 100 olarak kabul edilen test lastiğine göre oransal ömrünü gösterir.

Isıya dayanım sınıfı: Lastiğin ısıya dayanımı, ısıyı atma yeteneğini ifade eder.

Çekiş Sınıfı: Kontrollü koşullar altında lastiğin ıslak zemindeki duruş kabiliyetini gösterir 

LASTİKLERİN SINIFLANDIRILMASI

Lastikler üç değişik şekilde sınıflandırılabilir. 

A. Yapılarına göre ; 
a Konvansiyonel Lastik 
b Radyal Lastik

B. Ebat ve kullanım yerlerine göre; 
a Binek 
b Kamyonet 
c Kamyon/Otobüs 
c Traktör 
e İş makinesi 
f Uçak

C. Tip ve kullanım yerlerine göre; 
a Yol(Düz) Tipi

YAPILARINA GÖRE LASTİKLER

i. Konvansiyonel Lastik : Kullanılan ilk lastik tipidir .Karkası oluşturan katlardaki “kord” lar , bir damaktan 45° lik açılarla üst üste çapraz şekilde yer alır.Bu lastiklere aynı zamanda “Diagonal” , “Bias” veya “Çapraz Katlı” lastiklerde de denilir.

ii. Radyal Lastik: Yeni model ve yüksek güçteki araçların ihtiyaçları sonucu, lastik teknolijisindeki gelişmelerin ortaya çıkardığı lastiklerdir. Bu lastiğin yapısını meydana getiren kordlar bir damaktan diğer bir damağa lastik sırtının merkez hattına 90° lik açılarla yer alır ve bez katlarının üstünde 15° lik kuşaklar bulunmaktadır (Tekstil radyal lastiklerin gövdesi rayon, tam çelik radyal lastiklerin gövdesiyle çelik kordlardan oluşur) .

Lastikler altı bölgeden oluşmaktadır. 
1) Gövde (kat bezleri) 
2) Sırt (taban) 
3) Yanak 
4) Topuk 
5) Omuz 
6) Lastiğin yapısına göre kuşak ve darbe katlarıdır.

GÖVDE Gövde, bir lastiğin ana bileşenidir. Hava basıncını lastik içerisinde tutan, yükü taşıyan ve sarsıntıları karşılayan kısımdır.Kuşak altında yer alan ve topuk telleri etrafında dönüp yanak bölgesinde biten çelik, naylon, rayon, v.b. kordlardan oluşan lastik bileşendir. 

SIRT (TABAN) Sırt, lastiğin yere temas kısmını oluşturan üzerinde yola yapışmayı, çekişi, su atmayı lastiğin soğumasını sağlayan kanal ve bloklardan oluşmuş desenler bulunan kauçuk kısımdır.

YANAK Yanak, lastiğin çevresi boyunca sırt ve topuk bölgesi arasında kalan, yola temas etmeyen kauçuk kısımdır. Görevi gövdeyi yandan gelecek sürtünmelere karşı korumak ve lastiğe esneklik sağlamaktır. Tüm markalama ve ebat yazıları yanak üzerinde bulunur.

TOPUK Lastiğin janta temas eden bölgesinde bulunan lastik bileşenlerinin tümüne “topuk” denir. Topuk telleri, topuk dolgusu jant yastığı başlıca topuk bileşenleridir. Görevi şişmiş lastiğin janta sıkıca bağlanmasını sağlayarak janttaki dönme, fren ve direksiyon hareketlerini lastiğe iletmektir.

OMUZ Lastiğin sırt kısmından, yanak kısmına geçiş yaptığı kalın kauçuktan yapılmış üst yanak bölgesidir. Sırt ısısını dışarı atabilmek için pencereli yapıdadır. Görevi karkası korumaktır. 

KUŞAK Kuşaklar, gövde ile sırt arasında lastiği çevresel olarak sararak yapıyı kuvvetlendiren çelik, naylon, rayon v.b. maddelerden yapılmış kord katlarından oluşan lastik bileşendir. Radyal lastiklerde bulunur. 

DARBE (TAKVİYE ) KATLARI Darbe katları çapraz katlı lastiklerde kullanılan ve karkası çevresel olarak sararak, yapıyı kuvvetlendiren ve sırtın karkastan ayrılmasını engelleyen bileşendir.

RADYAL ve ÇAPRAZ KATLI LASTİKLERİN KIYASLANMASI 
Radyal katlı lastiklerin yapısı itibariyle çapraz katlı lastiklere gösterdiği farklılıklar, bazı üstünlükleri de beraber getirir. Aşağıdaki tabloda radyal katlı lastiklerle, çapraz katlı lastikler karşılaştırılmıştır.

Tüm radyal lastikler kuşaklıdırlar (tekstil, metal veya fiberglas ). Yanakları ise yumuşak ve estetiktir. Kuşaklar gövdeye sert bir yapı kazandırarak daha fazla ve daha homojen bir oturma yüzeyi sağlar.

Çapraz katlı lastiklerde ise daha sert olan yanaklar ve daha yumuşak olan gövde yapısı da daha az bir oturma yüzeyi sağlarlar, yük altında ise bu oturma yüzeyinde radyal katlı lastiklere göre az bir artış olmaktadır. 

LASTİĞİN GÖREVİ 
İçinde bulunan basınçlı hava vasıtasıyla aracın zemin ile temasını ve tutunmasını sağlayarak, yükün güvenli olarak taşınmasını sağlar. 
Bir araç lastiği dört ana kısımdan oluşur. 

a) Sırt  b) Omuz   c) Yanak   d) Topuk bölgesi

LASTİĞE AİT ÖNEMLİ TANIMLAMALAR 
Lastik genel olarak ölçü jantında standart şişirme basıncında  max. kesit genişliği, takılacağı  jantın nominal çapı , hız indeksi, yük kapasite indeksi ve kesit oranı gibi  parametrelerle tanımlanır. 

ÖRNEK : 

Lastik ebatı 185/70 R 13 84 S   
* Kesit genişliği 185 mm 
* Serisi - kesit yüksekliğinin kesit genişliğine oranı (%70)    
* Radyal gövde yapısı (R) 
* Jant çapı sembolü (inch) (13)    
* Yük endeksi (84) 
* Hız sembolü (S) Sembollerin karşılığı arka sayfada. 
* Seri numarası; her üreticinin üretim  verilerini içeren kodlaması 
* Aşınma göstergesi (TWI)     
* İç lastiksiz (tubeless) veya iç lastikli (tube-type) kullanım 
* Kuzey Amerika Ulaştırma Bakanlığı uygunluk sembolü (DOT) 
* Avrupa Topluluğu Uygunluk sembolu ve tescil numarası (E) 
* Dönüş yönü oku, iç taraf (inwards)/dış taraf (outwards) 

LASTİKLERİN JANTA TAKILMASI / SÖKÜLMESİ 
Montajda yapılacak hataların hayati tehlikelere neden olabileceği unutulmamalı ve lastiklerin janta takılıp sökülmesi mutlaka yetkili servislerde uygun makinelerle, uzman personel tarafından yapılmalıdır. 

* Lastiğin takılacağı jantta ezik, vuruk, çatlak olmamalı, jant üzerinde yağ, pas, kirletici maddeler bulunmamalıdır. Jant ebadı aracın ve araç  katologlarının öngördüğü ebatta olmalıdır. 

* Lastik üzerinde ıslaklık bulunmamalı, yabancı maddeler varsa mutlaka dışarı çıkartılmalıdır. 

* Lastik montajında, lastik topuklarına ve jant damağına  özel geliştirilmiş kaydırıcı veya sulandırılmış sabun solüsyonu sürülmelidir. Kesinlikle petrol esaslı yağlar, silikon, deterjan diğer kaydırıcı sürmekten kaçınılmalıdır. Montaj sonunda lastiğin jantı merkezlediği doğrulanmalıdır. 

* Lastik şişirme havasının rutubet içermeyen kuru hava olması gerekmektedir. Şişirilmiş lastiğin subabından kaçak olmadığı doğrulanmalıdır. Subaplara mutlaka lastik contalı subap kapağı takılmalıdır. 

* İç lastikli araç lastiği takılacak ise mutlaka yeni dış lastik, yeni iç lastik ve kolon ile takılmalıdır. İç lastik ve kolon takma öncesi uygun şekilde pudralanmalıdır. 

* Yeni lastikler ile eski lastikler eşleştirilmelidir. 

* Lastik yanağı üzerinde dönme yönü veya dış yanak belirtilmişse, janta ve araca montajda bu hususa mutlaka uyulmalıdır.

ÖN DÜZEN AYARLARI 
Römork dahil olmak üzere araçtaki bütün aksları kapsamalıdır. Aracınızın mekanik ve süspansiyon sistemlerindeki oluşabilecek aksaklıklar nedeni ile direksiyon ve araç yönü aynı olmayabilir. Ön düzen ayarsızlığı lastiklerinizde ekonomik kayba neden olmakla kalmaz aynı zamanda aracınızın süspansiyon ve döner aksamına da zarar vererek zaman içerisinde mekanik tamir ve bakım masraflarına yol açar. 

Ön düzen ayarı, düz bir zeminde ve araç üzerinde yük yokken yapılır. Amacı; araç kullanım ve kontrolünü üst seviyeye çıkarmak ve lastiklerin düzenli bir biçimde aşınmasını ve bu aşınmayı en aza indirmektir. 

Ön düzen ayarlarında kontrol edilen açılar şunlardır; 
Toe – Kamber – Kaster - Aks paralellikleri

KAPLAMA NEDİR ? 
Sırt ömrünü tamamlamış lastikler yenileme işlemi ile ikinci bir ömüre kavuşurlar Bu işlem iki şekilde yapılabilir. 

1- Sıcak kaplama ; Kaplamaya uygunluğu tespit edilen lastik Raspa makinesi adı verilen lastiği traşlayıp düzleştiren makine ile raspalanır. Üzerinde bulunan yaralı kısımlar , taş batıkları gibi yüzeye zarar vermiş nesneler alınıp oyuklar temizlenir ardından delikler ve yaralı yerler doldurularak desensiz olan ve pişmemiş olan sıcak sırt lastiğe makine yardımı ile sarılır, Önceden ısınmış Desenli kalıpların içine konulan lastik hava yardımı ile şişirilerek belli bir basınç ve sıcaklık altında pişirilir . Burada kalıbın sahip olduğu desen artık lastiğin deseni olacaktır.

2- Soğuk Kaplama ; Kaplamaya uygunluğu tespit edilen lastik Raspa makinesi adı verilen lastiği traşlayıp düzleştiren makine ile raspalanır. Üzerinde bulunan yaralı kısımlar , taş batıkları gibi yüzeye zarar vermiş nesneler alınıp oyuklar temizlenir ardından delikler ve yaralı yerler doldurularak önceden belirlenmiş olan desenli, pişirilmiş olan sırt kauçuğu ile sarılır. Özel iç ve dış zarflar ile çevrelenen lastik Otoklav dediğimiz basınç makinesinde yine ayarlı olan basınç ve sıcaklıkta pişirilir.

İki kaplama yöntemin de de temel işlem aynı olmakla bereber en belirgin fark Soğuk kaplamada kullanılan sırt kauçuğunun desene pişmeden öncede sahip olmasıdır.

Kaplama kullanılmış lastik atımının önüne geçerek ekonomiye fayda sağlamanın yanında yeni lastiğe oranla yaklaşık % 40 ucuz olmasıyla da şirketlere önemli kazançlar sağlamaktadır.

Kaplama işlemini yapan kişi ve kuruluşların tecrübeli ve teknik donanıma sahip olmaları durumunda yenilenmiş lastik yeni lastikten daha verimli çalışabilmektedir bunun en büyük kanıtı askeri ve sivil kuruluşların uçak lastiklerin de de kaplama tercih etmeleridir.

LASTİK ANALİZİ 

Sorulacak Sorular:

•  Lastik Neden Kullanım Dışı Kalmıştır.

•  Lastik Problemlerinde en sık rastlanan arıza nedir.

•  Arızalarda Marka katagorisi

•  Belirlenen Arıza Karkasın kendisinden mi

•  Belirlenen Arıza Kullanıcı pozisyonundaki şöfördenmi

•  Belirlenen Arıza Kaplama arızasımı

Bu soruların cevabı olası ve olmuş arızaları önlemek ve tanımlayarak daha gelişkin tedbirler almanıza yardımcı olacaktır.